Van experiment naar praktijk - de technische ontwikkeling van HDAB-NL

  • 10 nov
  • Dianne van Essen
  • 168
  • Profielfoto van Ilse Zandbergen
Profielfoto van Dianne van Essen
HDAB-NL - Nieuws
  • Profielfoto van Ilse Zandbergen

Foto van Jasper van der Zwaag als spreker tijdens het HDAB-NL congres

Het HDAB-NL programma is opgebouwd uit tien werkpakketten, waarbij werkpakket 5 tot en met 8 specifiek gericht zijn op de ontwikkeling van technische en functionele bouwblokken:

  • Nationale Data Access Applications Management Solutions (DAAMS) – Een systeem, inclusief uniform proces voor het indienen en afhandelen van gegevensaanvragen.
  • Metadata catalogus – Ontwikkeling van een nationale metadata-catalogus zodat zorgdata en datasets vindbaar zijn.
  • Beveiligde verwerkingsomgeving (Secure processing enviroment; SPE) – Beveiligde omgevingen en infrastructuur voor het analyseren van werken met secundaire gezondheidsdata.
  • Infrastructurele oplossingen – Technische koppelingen richting het Europese netwerk (HealthData@EU) en de onderliggende keten.

Overkoepelend projectleider voor deze werkpakketten is Jasper van der Zwaag (ICTU). Hij neemt ons mee in de laatste stand van zaken.

1. Er gebeurt momenteel veel binnen de technische werkpakketten van HDAB-NL. Kun je schetsen waar jullie op dit moment staan?

"HDAB-NL bevindt zich momenteel in een belangrijke overgangsfase. Bij de start van het programma zijn we begonnen met het definiëren van eisen en specificaties, vervolgens hebben we de verschillende technologische componenten ontwikkeld en getest in minimum viable products (MVPs).

Dat hebben we succesvol afgerond en nu zitten we in de fase waarin we alles operationeel maken. Je kunt het vergelijken met een auto: alle onderdelen zijn gebouwd en getest in de werkplaats, maar nu moeten ze nog goed op elkaar aangesloten worden en gaan werken, zodat de auto daadwerkelijk kan gaan rijden. We hebben het dan over de Europese infrastructuur (HealthData@EU), de catalogus, de SPE's en DAAMS. Het doel is om de volledige keten end-to-end werkend te krijgen, zodat de uiteindelijke HDAB hier verder mee kan.

Dit operationaliseren doen we niet alleen. Binnen het consortium brengen we kennis en expertise vanuit verschillende organisaties samen. Daarnaast toetsen we onze keuzes voortdurend bij de buitenwereld, bijvoorbeeld via de Maatschappelijke Adviesraad (MAR) en Expertgroep. Die fungeren als een soort 'critical friends' die helpen om tunnelvisie te voorkomen.”

2. Waarom is deze fase zo belangrijk voor het toekomstige HDAB-stelsel?

"Deze fase is cruciaal omdat hier alle afzonderlijke bouwstenen daadwerkelijk samenkomen. Dat vraagt om het inschakelen van andere expertises, zoals softwareontwikkeling, API-koppelingen, integratiespecialisten en veel technische afstemming.

Met HDAB-NL willen we hierin bewust een stap extra zetten. We willen niet alleen laten zien dat de onderdelen afzonderlijk werken, maar ook dat ze samen een functionerend geheel vormen. Daarmee kunnen we bovendien andere Europese landen inspireren. Niet ieder land kiest dezelfde aanpak of hetzelfde tempo. Wij geloven in doorpakken en keuzes maken, zodat HDAB-NL optimale waarde toevoegt in het internationale netwerk en voor de HDAB organisatie."

3. Nederland geldt als een van de koplopers binnen HealthData@EU. Wat betekent dat concreet voor de technische teams die aan HDAB-NL werken?

"Dat betekent dat we actief bijdragen aan de Europese ontwikkelingen. We hebben vanuit de Europese Unie, via het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de opdracht en de middelen gekregen om daadwerkelijk iets bruikbaars neer te zetten.

We nemen bijvoorbeeld een trekkersrol in verschillende internationale werkgroepen, waaronder die voor infrastructuur. Daarnaast organiseren we bijeenkomsten en delen we actief onze ervaringen met landen zoals Oostenrijk, Luxemburg, België en Frankrijk. Uiteindelijk moeten alle deelnemende landen beschikken over vergelijkbare functionele mogelijkheden, en wij helpen mee om die gezamenlijke ontwikkeling te versnellen."

4. HealthData@EU, de Europese infrastructuur, blijft zich ontwikkelen, met nieuwe releases en wijzigingen. Hoe gaan jullie om met die voortdurende veranderingen?

"Onze aanpak is vooral gebaseerd op learning by doing. Natuurlijk kost dat tijd en vraagt het om flexibiliteit, maar wij vinden het beter om nu al ervaring op te doen dan te wachten tot alle regelgeving, standaarden en technische specificaties volledig zijn uitgewerkt.

We hebben bewust ruimte gecreëerd om te experimenteren. Niet alles hoeft direct goed te gaan. Juist door dingen in de praktijk uit te proberen, leren we wat werkt en wat niet. Uiteindelijk heeft de toekomstige HDAB daar het meeste profijt van. Sommige landen wachten liever af tot alles definitief is, maar wij kiezen ervoor om nu al waardevolle kennis op te bouwen."

5. Onlangs vond een verdiepende sessie plaats met verschillende SPE-leveranciers. Welke inzichten hebben jullie daaruit meegenomen?

"Een belangrijke les is dat we bestaande oplossingen zo veel mogelijk willen benutten. Als er al bewezen technieken beschikbaar en bruikbaar zijn, heeft het geen zin om die opnieuw te ontwikkelen. We willen daarom slim gebruikmaken van bestaande kennis en technologie.

Tegelijkertijd realiseren we ons dat HDAB-NL een innovatieprogramma is. Uiteindelijk zal de toekomstige Gezondheidsdata Autoriteit die de rol van de HDAB op zich gaat nemen zelf bepalen welke oplossingen structureel worden ingezet. Wij creëren daarvoor nu de bouwstenen en doen de praktijkervaring op, waardoor we zo dicht mogelijk bij de HDAB realiteit komen."

6. Wat kenmerkt de technische aanpak van HDAB-NL?

"Vooral het feit dat we dicht bij de praktijk blijven. We ontwikkelen niet alleen theoretische concepten, maar proberen deze zo snel mogelijk in een realistische omgeving te toetsen. Soms betekent dat ook dat we terug moeten naar de tekentafel als iets niet werkt. Dat hoort erbij.

Het belangrijkste is dat we blijven leren. Door te experimenteren en stap voor stap te verbeteren, bouwen we niet alleen een technisch stelsel, maar ook kennis en ervaring op die later van grote waarde zijn voor de daadwerkelijke implementatie van de HDAB."

7. Welke boodschap wil je meegeven aan organisaties die zich voorbereiden op aansluiting bij de toekomstige HDAB?

"Begin tijdig en ga ontwikkelingen niet vanaf de zijlijn afwachten. Blijf ze actief volgen en doe waar mogelijk alvast mee.

Onze belangrijkste les tot nu toe is dat je veel leert door dingen daadwerkelijk uit te proberen. Juist door pilots, testen en praktijkervaring ontstaat inzicht in wat straks nodig is om succesvol aan te sluiten op het toekomstige HDAB-stelsel.

Wil je meer weten? Jasper organiseert samen met collega’s van CBS, Health-RI en RIVM een technisch webinar op 19 november van 13.00-14.00 uur. Aanmelden is niet nodig; zet de onderstaande Teams-link in je agenda, dan zien we je snel!

https://teams.microsoft.com/meet/391459404233516?p=YEhWCsuAOXTEVzp89r